KURMANCİ  LEHÇESİNDE VAROLAN SESLERİN  TÜRKÇE’ DEKİ SESLERE GÖRE OKUNUŞLARI

İkram İŞLER

“A, B, C, Ç, D, E, F, G, H, J, K, L, M, N, O, P, R, S, Ş, T, V,Y,Z” Sesleri  Türkçedeki sesdeşleriyle aynıdır. Fakat  burada geçen  “Ç”, “K” “ P”, “T”,  sesleri  Türkçedeki okunuşlarının yanı sıra ikinci bir okunuşları daha vardır. Bu okunuşları bu harfleri çift sesli (rengedeng) yapmaktadır. İkinci sesler gırtlağın biraz daha sıkılmasıyla elde edilir. Türkçede karşılıkları yoktur. Bunu Arapçadaki Kalın “KAF” sesiyle karşılaştırabiliriz. Kürtçedeki  bu harfleri iki şekilde dile getirebiliriz.

yumuşak	sert
Çem, çiya, çek;	çi, çawa, çima.
Kew, kakil, kanî	kar, kaş, kef, kêşe
Panî, pêçî, par	pehlewan, paq, par
Tarî, tîr, tîrêj	tar, têr, tendurust

Bunlardan başka kürtçe de olup da türkçede bulunmayan sesler vardır.

Êê: Ağız yayvan hale getirilerek çıkarılır. Türkçede  konuşma dilinde beş denildiğinde normal e sesinden farklı bir ses çıkarılır. Bu ses bêş (kürtçedeki ê sesi) olarak çıkarılır.Ö sesiyle E sesi arasındaki bir sestir.

Ii: Türkçedeki “I” sesidir. Kürtçede  büyük harı noktasızdır. Küçük harfı ise noktalıdır.

Îî: Türkçedeki “i” sesine benzer. Ancak biraz daha uzun ve vurguludur. Sanki iki tane “i” beraber okunuyor gibidir.

Ûû: bu ses türkçedeki “u” sesine yakındır. Ancak biraz daha uzun okunur.

Uu: sesi “wi” seslerinin ağızdan bir anda çıkmasıyla elde edilir. “Kurd” derken  “Kwırd” sesi çıkar.  Türkçedeki “ü” sesine yakındır. Fakat aynı ses değildir.

Ww: bu ses dudaklar türkçedeki “u” sesini çıkarmaya hazırlanırken  “v” sesini çıkarmasıyla elde edilir. İşe dişler karıştırılmadan sadece dudakla yapmak gerekir.

Qq: Bu ses türkçede olmayan bir sestir.  K sesi damağın sıkışmasıyla elde edilmesine karşın Q sesi boğazın sıkıştırılmasıyla elde edilir. K sesini boğazdan çıkarmaya çalışınca bu ses çıkar.

Xx:Yine türkçede bulunmayan bir sestir. Boğazdan gelen bir sestir. Türkçedeki Ğ sesini boğazdan sert bir biçimde çıkarınca oluşur.

Bunların dışında kürtçede çift sesli ve neredeyse biribirinden ayrılmadan kullanılan bir harf vardır. Buna “pevdeng denir. Bu sesler “XW” sesleridir. (örneğin: Xweza, xweda gibi.)