Em dixwazin li ser kevneşopî û wêjeya kurdan rêzenivîsekî binivîsin. Vê yeke wekî projeyekî pirtûkekî derxin holê. Cara yekemin li ser kevneşopîyan rawestin.
Kevneşopî û wêje pir caran hev û din temam dikin. Lê hin caran bi hev nakin. Şer dikin.
Kevneşopî bi aqil ava dibe. Ne tenê aqilê kesekî an jî komekî. Bi aqileke hevpar dertê holê. Ne tenê di nava demeke kin de, di nava demeke dirêj de, ji aliye aqileke hevpar tê parzûm kirin. Ne tenê di nava nifşekî de, di nava pir nifşan de tê parzûm kirin û wisa tê pejirandin. Aqil her tim kevneşopiyan li parzûmê dixe dema ku derbast nebe dev jê berdide. Ev kevneşopî dema ku ji aliye êqil ve dertê holê di nava jiyanê de tê ceribandin. Divê ku ev ji parzûma ceribandinê ve jî derbast bibe. Bi kurtasî mirov dikare bibêje ku kevneşopî ji aliye ceribandina bav û kalan û ji aliye aqileke hevpar ve hatine parzûm kirin.
Lê wêje her tim bi aqil tevnagere. Kesên ku wêjekar in hine caran aqil datîne aliyekî. Ew aşıq in. Eşqa ku ew di tê de pir caran çavên wan kor dike. Rolên xwe yên civakî dabêjin aliyekî. Derdê wan ên ku laş pê tijî ye, ji devên wan tê xwarê. Aqıl namîne sewda dertê pêş. Hin caran isyan dike. Hin caran şikayetên xwe tîne ziman.
Têkilaya wêje û kevneşopiyan wekî tekilaya hest û aqil e. Aqıl dixwaze tiştên rast bike. Lê hest bi piranî rastiyê datîne alıyekî. Ew tenê evîndara xwe dixwaze. Wêje evînê tîne zimên. Ew hunerekî derdixe pêş me. Hunera gotinê ye. Gotin çiqas xweş bibe dê ew qas bale bikişîne ser xwe.
Wek mînak aşiqê derde xwe bîne zimên. Em bejin dê helbestekî de bîne zimên. Çêkirina helbestê ne ew qas hêsan e. Divê mirov aşiq bibe. Divê ew eşqa bi şev bi roj rihetiyê nede xwediyê xwe. Xewa wî/wê biherimîne. Xwediyê eşqê heta sibê li ser evîna xwe biponije. Noqî bin be û demeke dirêj ji jiyanê biqete. Hine car ji xwarin û vexwarinê dûr bikeve. Ew kes êdi ji bo helbestê amade ye.
Dema ku hunermen dest bi hunera xwe dike xwe winde dike. Nizane ku dem çawa derbast dibe. Nirxên civakê wateyên xwe winda dikin. Girêdana cil û bergan bê wate ye. Kareke vala ye. Nan û av jî bê wate ne. Hewcedariyên ku her kes pey dikeve ji bona evîndarekî êdi ne hewce ne. Tene ew û evîna/ê wê/wî hene. Wekî din wateya tiştekî nîn e.
Wekî hunermendên peykeran zangekî dide ber xwe û dixwaze di nav wê zangê de evîna xwe bibine. Çakûçekî û hesinekî dide destên xwe dest bi xebatê dike. Wateya demê nîn e. Kîngê biqede bila biqede. Kevirên biçûk ji zangê diqetîne. Heta ku gihîşte armanca xwe. Yanî peykera eşqa xwe ji nava zêng kîngê rizgar bike kare wê demê biqede.
Wêje jî hunerek e. Wekî pêykerçêker hêdî û bi baldarî tev digere. Her gotin li evînê nayên. Divê gotinên wisa werin gotin ku evînê bîne zimên. Evîna wî/wê di cihanê de bê hempa ye. Divê gotin jî bê hempa be. Gotina ku di şûnê de neyê gotin evinê biçûk dike. Dema ku eşq biçûk bibe maşûq jî pê re biçûk dibe. Gotin çiqas bi wate bibe evin hinde pê mezin dibe. Dema ku evin hate zimên, derde ku dilê evîndar tijî kiriye hewqas hêsan dibe. Ew agir, ji dile wî/wê derdikeve dikeve dilen din. Evîndar derde xwe bike derdê civakê wê demê ew derd parve dibe. Ew gotin nemir dibe. Dikeve dîrokê.
Wekî derdê dilê Ehmedê Xanî, dibe derdê me. Êdi ew evîn, me jî bi xwe re dişewitîne. Wekî derdê dilê Cegerxwîn, cegera me jî bi xwe re xwîn dike. Em jî bi Feqiyê Teyran re dimeşin. Derdê Dîlberê êdî derde me ye jî. Ew gotin me wisa hildide nav xwe dibe cihaneke din.
Di nava hinde êş û kulen cihanê de, di nava hinde pirsgirêkan de hemû tişt wateya xwe winda dike û “şox û şeng û zührerenga” Melayê cizîri “dil ji me dibe”.
Wêje bi serê xwe wateya jiyanê ye. Wêje nebûya em ê di nava cihana kevneşopiyan de di nava zincîrê aqil û ceribandinan de bimana. Jiyanê bibûya wekî xwarineke rijî. Dê di qirika me de neçûya xwarê. Aqil û cerbandinê cihanê mirovan bitengijînin merhema wan wêje ye. Wêje mirovan ji nava jiyana rojane dikişine dibe, ber Rostamê zal datîne. Em gurzê Rostem tev radikin û bi serê Turanê didin. Mirze Mihemet an jî Hesinê Kurd (Kurd Hüseyin) dibin hevalê me û bi Bencbuhustê Rûgaz re şer dikin. Li Teyrê Sîmurg siwar dibin diçin nava heft behran de evîna xwe rizgar dikin û tînin. Biçûktayê heta mezintayê lorînên dayikên me ji bîrên me naçin.
Aqil aliyekî qenterê be wêje aliye din e. Her du hev û din temam dikin. Jiyan bi herdûyan jî xwaş e. Her çiqas li hemberê hev wekî tiştên dijber werin dîtin jî her dû hev temam dikin. Jiyana civakî bê aqil jî bê sewda jî nameşe. 01.05.2021
İkram İŞLER
Civaknas – Nivîskar
Bir yanıt yazın